W przepisach prawnych dot. wprowadzania wyrobów do obrotu stosowany jest termin „specyfikacja techniczna”. Najprostsza definicja tego terminu jest podana w normie PN-EN 45020:2007 “Normalizacja i dziedziny związane – Terminologia”:
specyfikacja techniczna – dokument ustalający wymagania techniczne, które powinien spełniać wyrób, proces lub usługa.
Podstawową specyfikacją techniczną stosowaną w produkcji wyrobu, a więc i w ocenie zgodności jest Polska Norma, w której ustalone są wymagania techniczne i użytkowe dla wyrobu oraz określone są metody badań wg których sprawdzane są te wymagania. Jest to tzw. norma wyrobu. Choć jest to oczywiste, ale w mojej praktyce spotykałam deklaracje zgodności wyrobu z normami terminologicznymi lub normami dotyczącymi systemów instalacyjnych, w których są podane wymagania w zakresie projektowania i/lub wykonywania instalacji, ale nie ma wymagań dot. fazy produkcji wyrobu, a więc nie są to normy wyrobu. Zdarza się, że w normach systemowych są określone wymagania dla wyrobów, ale są to wymagania ogólne, odnoszące się do wyrobów jako elementów systemu, natomiast wymagania szczegółowe dot. poszczególnych wyrobów powinny być podawane w normach wyrobu. Przykładem takiej normy systemowej jest norma PN-EN 805:2002 „Zaopatrzenie w wodę – Wymagania dotyczące systemów zewnętrznych i ich części składowych”, która zawiera cały rozdział (9), określający wymagania dotyczące norm wyrobów.
W systemie krajowym (oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym) stosowane do oceny zgodności wyrobu są:
- Polskie Normy tzw. normy własne (o symbolach PN-B….., PN-C…, PN-H… itd),
- Polskie Normy wdrażające normy europejskie (PN-EN…),
- Polskie Normy wdrażające normy międzynarodowe (PN-ISO…, PN-IEC….itp.).
Nie można stosować norm zagranicznych np. DIN. Dziwne jest, że często w katalogach producenci polscy powołują się na zgodność wyrobu z normą zagraniczną, a nie wspominają o normie PN lub Aprobacie Technicznej.
Jest jeszcze jeden warunek zastosowania PN do oceny zgodności i wydania deklaracji zgodności – norma nie może mieć statusu normy wycofanej. Należy więc często sprawdzać, czy stosowana norma została zastąpiona inną normą lub wycofana ze zbioru PN bez zastąpienia. Deklaracja zgodności wydana z normą wycofaną jest nieważna i nie upoważnia do oznakowania wyrobu znakiem budowlanym.
W systemie europejskim (oznakowanie CE) jedynymi normami stosowanymi w ocenie zgodności wyrobu budowlanego (t.j. podlegającego dyrektywie 89/106/WE Wyroby budowlane) są europejskie normy zharmonizowane.
Zgodnie z definicją podaną w ustawie o systemie oceny zgodności (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz.2087 +Dz.U. z 2006 r. Nr 249, poz.1834) normy zharmonizowane są to normy europejskie opracowane i zatwierdzone przez europejską organizację normalizacyjną (np. CEN lub CENELEC) na podstawie mandatu udzielonego przez Komisję Europejską, których numery i tytuły są publikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej serii C.
Wykazy norm zharmonizowanych z dyrektywą budowlaną publikowane są raz w roku – ostatni wykaz ukazał się w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej OJ 2007/C 290/12 z 4.12.2007 r. (PL).
Europejska Norma zharmonizowana wymaga transpozycji do krajowego systemu normalizacyjnego każdego z państw członkowskich Unii i dopiero w tej formie może stanowić dokument odniesienia w ocenie zgodności, wymaganej do oznakowania wyrobu znakiem CE. Zharmonizowane z dyrektywą budowlaną wymagania dla wyrobu określane są najczęściej w załączniku ZA normy, zawierającym następujące postanowienia:
-
1) zakres zastosowania i powiązanie wymagań normy z wymaganiami podstawowymi dyrektywy i z mandatem, najczęściej w formie tablicy określającej:
właściwości użytkowe wyrobu z numerami odpowiedniego rozdziałów/punktów normy,
poziomy i/lub klasy określone dla danej własciwości w mandacie (jeśli są podane),
uwagi, określające zazwyczaj sposób podawania wyniku badania danej własciwości,
-
2) system oceny zgodności wg dyrektywy, zgodnie z systemem wskazanym w mandacie,
-
3) zawartość deklaracji zgodności i certyfikatu zgodności (jeśli jest wymagany),
-
4) informacje dotyczące oznakowania CE na wyrobie i w dokumentach towarzyszących oznakowaniu CE.
W przedmowie do każdej normy zharmonizowanej podawane są dwie daty :
- pierwsza, do której norma powinna uzyskać status normy krajowej przez opublikowanie identycznego tekstu lub uznanie,
- druga data dotyczy wycofania norm krajowych sprzecznych z daną normą.
Natomiast w Komunikacie Komisji Europejskiej dla każdej normy zharmonizowanej określony jest okres przejściowy, wyznaczony też przez dwie daty :
- datę dostępności normy jako europejskiej normy zharmonizowanej, co oznacza, że od tego terminu można stosować normę zharmonizowaną i znakować wyrób CE, można również stosować krajowe specyfikacje techniczne (normy krajowe lub krajowe aprobaty techniczne) i znakować wyrób wg systemu krajowego,
- końcową datę okresu przejściowego, która jest zazwyczaj (ale nie zawsze) tożsama z datą wycofania niezgodnych krajowych specyfikacji technicznych; od tej daty wyrób budowlany można wprowadzić na rynek europejski po dokonaniu oceny zgodności wyrobu i oznakowaniu CE z europejską normą zharmonizowaną (lub europejską aprobatą techniczną).
Celem okresu przejściowego jest umożliwienie producentom, jednostkom notyfikowanym i odpowiednim władzom dostosowanie się do wymagań wprowadzonych w normie zharmonizowanej oraz do procedur oceny zgodności w niej określonych.
Przykłady norm zharmonizowanych z dyrektywą 89/106/EWG i okresów przejściowych:
|
Numer i tytuł PN-EN zharmonizowanej |
Numer EN zharmonizowanej |
Data dostępności normy jako europejskiej normy zharmonizowanej |
Końcowa data okresu przejściowego
|
| PN-EN 12050-1 :2002
Przepompownie ścieków w budynkach i ich otoczeniu – Zasady budowy i badania - Część 1: Przepompownie ścieków zawierających fekalia |
EN 12050-1:2001 |
2001-11-01 |
2002-11-01 |
| PN-EN 13310:2005
Zlewozmywaki kuchenne – Wymagania użytkowe i metody badań |
EN 13310:2003 |
2004-02-01 |
2006-02-01 |
| PN-EN 14339:2005
Hydranty podziemne (oryg.) |
EN 14339:2005 |
2006-05-01 |
2007-05-01 |
