Aby ułatwić swobodny przepływ towarów w obszarze niezharmonizowanym ważne jest zapewnienie dostępności krajowych przepisów technicznych, tak by przedsiębiorstwa mogły uzyskać wiarygodne i dokładne informacje na temat obowiązującego prawa zarówno w kraju producenta danego wyrobu jak i w państwie, w którym chcą wyrób sprzedawać. W tym celu na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 764/2008 państwa członkowskie Unii zostały zobligowane do utworzenia na swoich terytoriach punktów kontaktowych ds. produktów i przekazywania ich danych kontaktowych innym państwom członkowskim oraz Komisji.

Komisja sporządza i regularnie aktualizuje wykaz punktów kontaktowych ds. produktów i publikuje go w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Punkt kontaktowy ds. produktów, działający na terytorium danego państwa członkowskiego, na wniosek m.in. podmiotu gospodarczego lub właściwego organu innego państwa członkowskiego przekazuje informacje:

• o przepisach technicznych mających zastosowanie do konkretnego rodzaju produktu na terytorium, na którym ustanowiono dany punkt kontaktowy ds. produktów;
• o przepisach prawnych regulujących procedury odwoławcze w przypadku wystąpienia sporu między właściwymi organami a podmiotem gospodarczym.
• czy produkt podlega wymogowi uzyskania odpowiedniego zezwolenia na wprowadzenie na rynek krajowy;
• o zasadzie wzajemnego uznawania i stosowaniu ww. rozporządzenia;
• dotyczące danych kontaktowych punktów kontaktowych ds. produktów utworzonych w innych państwach członkowskich;
• dotyczące danych kontaktowych właściwych organów państwowych, odpowiedzialnych za nadzorowanie wdrożenia danych przepisów technicznych;

Punkty kontaktowe ds. produktów udzielają odpowiedzi w terminie piętnastu dni roboczych od daty otrzymania wniosku. Za przekazanie ww. informacji nie pobierają żadnych opłat.

W Polsce Punkt Kontaktowy ds. Produktów został utworzony w Ministerstwie Gospodarki w Departamencie Regulacji Gospodarczych. Dane kontaktowe Punktu można znaleźć tutaj.

Wykaz punktów kontaktowych ds. produktów  jest publikowany w serwisie Ministerstwa Gospodarki oraz   w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (aktualizowany na bieżąco – ostatni wykaz Dz.U. C 185  z  7.8.2009, str. 6—12).

Prawie pół roku temu, 13 maja 2009 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 764/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiające procedury dotyczące stosowania niektórych krajowych przepisów technicznych do produktów wprowadzonych legalnie do obrotu w innym państwie członkowskim oraz uchylające decyzję nr 3052/95/WE (Dz.U. UE nr L 218 z 13.08.2008 r.)

Dotyczy ono wyrobów nieobjętych zharmonizowanym prawodawstwem unijnym, w odniesieniu do których Państwa członkowskie mogą stosować przeszkody uniemożliwiające swobodny przepływ towarów  (zapewniony na mocy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską), np. wprowadzając przepisy techniczne określające wymagania, które dane produkty muszą spełniać.

Jednym ze sposobów zapewniania swobodnego przepływu towarów w ramach jednolitego rynku wewnętrznego jest zasada wzajemnego uznawania, zgodnie z którą państwo członkowskie nie może zakazać sprzedaży na swoim terytorium produktów, które zostały wprowadzone legalnie do obrotu w innym państwie członkowskim, nawet jeśli te produkty zostały wytworzone zgodnie z przepisami technicznymi innymi niż przepisy, które dotyczą produktów krajowych.

Stosowanie zasady wzajemnego uznawania przez państwa członkowskie nastręcza jednak wiele problemów, u źródeł których leży brak znajomości tej zasady wśród przedsiębiorców i krajowych organów jak i ryzyko związane z możliwością nieuzyskania przez produkt dostępu do rynku państwa przeznaczenia. Ciężar udowodnienia, że taka zasada jest prawnie zagwarantowana w Unii  (wynika to z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich) spoczywał na przedsiębiorcy, a organy krajowe nie miały odpowiednich procedur dotyczących zastosowania własnych przepisów technicznych do konkretnych produktów wprowadzonych legalnie do obrotu w innym państwie członkowskim.

Cytowane na wstępie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE), które jest wiążące dla wszystkich państw członkowskich i bezpośrednio stosowane (tzn. nie jest wymagane wdrożenie go w przepisie krajowym), określa zasady i procedury, które mają być przestrzegane przez właściwe organy państwa członkowskiego przy podejmowaniu decyzji administracyjnych, które utrudniałyby swobodny przepływ produktów wprowadzonych legalnie do obrotu w innym państwie członkowskim. Dotyczy to decyzji, których skutkiem jest:

a) zakaz wprowadzania do obrotu produktu lub rodzaju produktu;

b) modyfikacja lub przeprowadzenie dodatkowych badań tego produktu lub rodzaju produktu, zanim będzie on mógł zostać wprowadzony do obrotu lub utrzymany na rynku;

c) wycofanie tego produktu lub rodzaju produktu z rynku.

Teraz na organie państwa spoczywa obowiązek udowodnienia, że należy zastosować przepis krajowy. Przed podjęciem decyzji właściwy organ poddaje produkt ocenie oraz może zwrócić się do podmiotu gospodarczego o informacje na temat cech danego produktu oraz o stosowne i łatwo dostępne informacje dotyczące wprowadzania produktu do obrotu zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym wyrób jest produkowany. O zamiarze podjęcia ww. decyzji organ informuje podmiot gospodarczy w pisemnym powiadomieniu, wskazując przepis techniczny stanowiący podstawę dla takiej decyzji i przedstawiając przyczyny techniczne lub naukowe jej podjęcia. Po otrzymaniu powiadomienia zainteresowany podmiot gospodarczy ma możliwość przedstawienia uwag w terminie określonym w powiadomieniu (przynajmniej dwudziestu dni roboczych).

W przypadku podjęcia decyzji organ powiadamia o niej zainteresowany podmiot gospodarczy i  Komisję Europejską. Decyzję można zaskarżyć w sądzie lub trybunale krajowym lub w innych instancjach odwoławczych, wskazanych w powiadomieniu o podjętej decyzji.

W Rozporządzeniu Nr 764/2008 wskazano przypadki, kiedy można uznać konieczność zastosowania przepisu technicznego a więc i  zasadność planowanej decyzji  . Są to względy interesu publicznego, określone w art. 30 Traktatu,  lub inne nadrzędne względy interesu ogólnego, np. ochrona konsumentów, ochrona środowiska i inne.

Stosując zasadę wzajemnego uznawania Państwa członkowskie nie mogą odmówić uznania sprawozdań i certyfikatów wydawanych przez akredytowaną jednostkę oceniającą zgodność.

Aby zagwarantować przedsiębiorstwom dostęp do informacji o krajowych przepisach technicznych w państwach członkowskich  oraz o zastosowaniu zasady wzajemnego uznawania – ustanowiono system punktów kontaktowych ds. produktów.

Ponadto Komisja ma publikować na stronie internetowej i regularnie aktualizować otwarty wykaz produktów, które nie podlegają wspólnotowym środkom harmonizującym.

Rozporządzenie dotyczy większości sektorów, wyłączono z jej stosowania niektóre postanowienia przepisów, przewidujące zastosowanie przepisów krajowych  lub innych specyfikacji, np. w odniesieniu do bezpieczeństwa kolei wspólnotowych (dyrektywa  2004/49/WE),  w odniesieniu do interoperacyjności transeuropejskiego systemu kolei dużych prędkości (dyrektywa 96/48/WE) oraz kolei konwencjonalnych (dyrektywa 2001/16/WE) lub przewidujące podejmowanie decyzji o wycofaniu produktu z rynku  - w odniesieniu do  żywności i pasz (rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i 882/2004).

Przepisy rozporządzenia nie mają również zastosowania do środków podejmowanych przez właściwe organy państw członkowskich zgodnie z ustawodawstwem krajowym. przyjętym w celu wykonania art. 8 ust. 1 lit. d)–f) oraz art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/95/WE w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów.

Z zakresu rozporządzenia zostały  wyłączone decyzje o charakterze sądowym, podejmowane przez sądy lub trybunały krajowe lub organy ścigania,  w których ocenia się legalność przypadków odmowy dostępu do rynku jednego państwa członkowskiego dla produktów wprowadzonych do obrotu zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim lub w których nałożono kary ze względu na zastosowanie przepisu technicznego.

.

Jeżeli postanowienia przejściowe w Rozporządzeniu dotyczącym znaku budowlanego nie zostaną zmienione, to od stycznia 2010 r. dla wyrobów stykających się z wodą przeznaczoną do spożycia będzie obowiązywał system oceny zgodności 1+, co oznacza, że producenci będą musieli dla tych wyrobów uzyskać certyfikaty zgodności, wydawane przez akredytowaną jednostkę certyfikującą.

Wynika to  z zapisów § 4 p. 3 i 4 oraz § 15 p. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. Nr 198, poz. 2041 + Dz. U. Nr 245 z 2006 r. poz. 1782), a dotyczy oceny zgodności wyrobów z normami lub aprobatami technicznymi, w których nie został określony system oceny zgodności.

Dla tych wyrobów, od stycznia 2010 r., ocena zgodności ma być przeprowadzana wg systemów określonych w załączniku 1 do Rozporządzenia, czyli określonych w decyzjach Komisji Europejskiej.

A Decyzja 2002/359/WE (wymieniona w poz. 50 zał. 1) dotycząca wyrobów kontaktujących się z wodą przeznaczoną do spożycia przez ludzi  przewiduje system 1+. Dotyczy to prawie wszystkich wyrobów stosowanych w systemach wodociągowych (zewnętrznych i wewnętrznych) do transportu i magazynowania wody.

Należy tu zauważyć, że przepisy polskie są bardziej restrykcyjne niż europejskie odnośnie do zastosowania systemu oceny zgodności 1+. W Decyzji Komisji system 1+ w zakresie badań typu dotyczy tylko jednej właściwości – „przydatność do wody do picia”, natomiast dla pozostałych właściwości, określonych w normach, przewidywany jest system wg decyzji 1999/472/WE (wyroby stosowane w systemach wody nie przeznaczonej  do spożycia), a więc przeważnie system 4, co oznacza, że badania typu dla tych właściwości mogą być wykonane w laboratorium producenta.

W ww. rozporządzeniu nie przewidziano takiego rozwiązania, czyli zależeć to będzie od wskazań jednostki certyfikującej (w systemach 1 i 1+ wstępne badania typu należą do zadań jednostki certyfikującej).

Ciekawa jestem, czy producenci wyrobów wodociągowych pamiętają o terminie podanym w postanowieniach przejściowych (do 31 grudnia 2009 r.), czy może czujność ich jest uśpiona i nie podejmują żadnych działań związanych choćby z wyjaśnieniem, czy od Nowego Roku będą musieli mieć certyfikaty. Bo w jednostkach certyfikujących żadnego wzmożonego ruchu nie widać (nie wpływają od producentów wnioski o certyfikację).

Być może producenci liczą na to, że zostanie wprowadzona kolejna nowelizacja rozporządzenia (pierwotny termin obowiązywania postanowień przejściowych – do 31 grudnia 2006 r. został zmieniony nowelą rozporządzenia w grudniu 2006 r.), bo przesłanki, które spowodowały przesunięcie terminu o 3 lata, są nadal aktualne. Europejski system dopuszczania wyrobów kontaktujących się z wodą do picia  (EAS) nie został wprowadzony w życie (są wątpliwości, czy lub kiedy zostanie wprowadzony), a to było jednym z głównych powodów nowelizacji rozporządzenia.

Biorąc to pod uwagę, jak również koszty i zobowiązania związane z certyfikatem, w interesie producentów byłoby wystąpienie do Ministerstwa Infrastruktury o przesunięcie terminu  postanowienia przejściowego.

Ale w interesie użytkowników wody, a więc nas wszystkich, jest zapewnienie, że woda lecąca z „kranu” jest bezpieczna dla zdrowia i materiały stosowane w wyrobach kontaktujących się z wodą nie pogarszają jej jakości. Certyfikat wydany dla danego wyrobu przez jednostkę niezależną od producenta  wzmacnia zaufanie do takiego wyrobu.

A dla producentów mam jeszcze jedną radę: warto by skierować zapytanie do Ministerstwa Infrastruktury i/lub Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego, czy obowiązek zastosowania wymaganego systemu oceny zgodności  dotyczy wyrobów wyprodukowanych, czy wprowadzonych do obrotu po 1.01. 2010 r., czy może dotyczy takich wyrobów, dla których zachodzi konieczność zmiany deklaracji zgodności np. z powodu zmiany specyfikacji technicznej lub zmian w produkcji wyrobu (materiałowych, konstrukcyjnych lub technologicznych).

Ja na to pytanie nie umiem dać jednoznacznej odpowiedzi (choć przychylałabym się do ostatniego „czy”).

A co Państwo o tym sądzicie?

Przepraszam czytelników i sympatyków mojego bloga za tak nieregularne wpisy w ostatnich tygodniach i brak odpowiedzi na komentarze. Zaniedbania te wynikają z okresu wakacyjnego  i poświęceniu wolnego czasu  moim bliskim i  ogrodowi za miastem, a we wrześniu „kurowałam” swoje stawy i zwyrodnienie kręgosłupa w sanatorium w Krynicy – Zdroju.

A że pogoda była piękna, góry urokliwe (choć czasami zamglone), warunki lokalowe i zabiegi bez zastrzeżeń, no i towarzystwo wyśmienite – to naładowałam „akumulatory” na jesienne i zimowe miesiące  i ochoczo przystępuję do pracy.

W pierwszej kolejności  odpowiem na pytania zawarte w komentarzach do wpisów i na stronie „Zapytaj” oraz poinformuję o nowych normach i przepisach dotyczących wprowadzania wyrobów na rynek krajowy i europejski.

Zachęcam do zaglądania na mój blog i do komentarzy. Jednocześnie proszę o podpowiedź, jakie interesują Was zagadnienia związane z tematyką blogu lub z którymi macie problemy w swej pracy – chciałabym, w miarę moich możliwości, pomóc w ich rozwiązaniu, a nie omawiać „wydumane” tematy.

A przy okazji pobytu w Krynicy – zachwycona jej pięknem jako ”Perły  Polskich Uzdrowisk”, urokiem Beskidów oraz Ziemi Sądeckiej  - chciałabym podzielić się z Wami wrażeniami, utrwalonymi  na zdjęciach.

Na początek  - zabawne kompozycje  kwiatowe. Inne obrazki będę publikować na oddzielnej stronie w blogu,  zatytułowanej „Moje hobby”.

Krynica wita

Rozważmy teraz jak przedstawia się zagadnienie, gdy wyrób spełnia wymagania niezharmonizowanej z dyrektywą specyfikacji technicznej, a więc w świetle przepisów krajowych wyrób podlega oznakowaniu znakiem budowlanym.  Chcę tu jednak zaznaczyć,  że wyrób może być również oznakowany znakiem budowlanym, gdy wyrób objęty jest normą zharmonizowaną (lub ETA), a producent wybiera oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym zamiast oznakowania CE (lub oba oznakowania, gdy jest to możliwe i uzasadnione).

Czy producent (lub upoważniony przedstawiciel) mając certyfikat zgodności wyrobu z normą (lub krajową aprobatą techniczną) może wystawić krajową deklarację zgodności.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. Nr 198, poz. 2041 + Dz. U. Nr 245 z 2006 r. poz. 1782) gdy wyrób jest objęty normą niezharmonizowaną ma zastosowanie system oceny zgodności:

1 – jeśli wyrób jest umieszczony w załączniku nr 3 do rozporządzenia  lub

4 – dla pozostałych wyrobów (z wyjątkiem, gdy w normie niezharmonizowanej określono inny system oceny zgodności, ale nie znam takich norm).

W przypadku systemu 1 certyfikat jest nieodłączną częścią deklaracji zgodności, natomiast w systemie 4 wszystkie zadania (t.j. wstępne badania typu i zakładowa kontrola produkcji)  należą do producenta, a certyfikat zgodności jest dobrowolny.

Rozpatrując to zagadnienie trzeba wziąć pod uwagę zapis § 4 p.1 rozporządzenia dot. znaku budowlanego: Producent przez wystawienie krajowej deklaracji zgodności oświadcza, na swoją wyłączną odpowiedzialność, że wyrób jest zgodny ze specyfikacją techniczną.

Tak więc opierając się na certyfikacie zgodności z normą dotyczącą danego wyrobu, producent (lub upoważniony przedstawiciel) powinien upewnić się, że w procedurze certyfikacyjnej zostały wzięte pod uwagę i zbadane wszystkie właściwości wyrobu, określone w normie  (z doświadczenia wiem, że nie wszystkie właściwości są sprawdzane lub stosowane są własne kryteria jednostki certyfikującej, a nie wymagania normowe).

Do producenta należy ocena zgodności wyrobu, sam dokument certyfikatu nie jest wystarczającym dowodem – producent powinien mieć raport z badań typu wyrobu oraz dokument potwierdzający, że ocena zgodności została wykonana (z wynikiem pozytywnym). Wystawienie deklaracji zgodności tylko na podstawie dokumentu certyfikatu jest więc ryzykowne.

Na zakończenie przypominam, jakie systemy oceny zgodności należy zastosować, gdy wyrób jest oznakowany znakiem budowlanym:

- jeżeli wyrób spełnia wymagania zharmonizowanej specyfikacji technicznej (hEN lub ETA). obowiązujący jest system oceny zgodności określony w tej specyfikacji  (§ 4 p.2 ww. rozporządzenia); analogiczna zasada obowiązuje w przypadku niezharmonizowanej specyfikacji technicznej (PN lub AT), w której został określony system oceny zgodności (np. w aprobacie technicznej),

- jeżeli wyrób spełnia wymagania niezharmonizowanej specyfikacji technicznej (PN lub AT), w której system oceny zgodności nie został określony, to:

- do 31.12.2009 r (czyli do końca tego roku) obowiązują przepisy przejściowe, określone w §15 p.1 rozporządzenia (czyli system 1 lub 4),

- od 1.01.2010 r. – obowiązujące będą systemy oceny zgodności, określone w załączniku 1 do rozporządzenia (czyli zgodne z decyzjami Komisji Europejskiej) (§ 4 p.3 i 4 rozporządzenia).

Na tak postawione pytanie nie można dać jednoznacznej odpowiedzi, bo zależy to od kilku czynników, a w szczególności:

- czy wyrób spełnia wymagania normy zharmonizowanej z dyrektywą, czy normy europejskiej niezharmonizowanej lub krajowej normy wyrobu,

- jaki system oceny zgodności ma zastosowanie do wyrobu,

- jakie oznakowanie wyrobu wybrał producent (oznakowanie CE lub znak budowlany).

Jeżeli wyrób spełnia wymagania normy zharmonizowanej (i producent wybiera oznakowanie CE), to podany w normie system oceny zgodności określa, czy jest wymagany certyfikat i jakiego rodzaju:

• w przypadku systemu 1 i 1+  – certyfikat zgodności z normą,
• w przypadku systemu 2 i 2+ – certyfikat zakładowej kontroli produkcji.
• gdy wymaganym systemem jest system 3 lub 4 – certyfikat nie jest potrzebny, ale w systemie 3 wymagany jest udział laboratorium notyfikowanego (wykonuje wstępne badania typu).

Chcę tu zaznaczyć, że w przypadku systemów 2, 2+, 3 i 4 nie ma jednostek notyfikowanych w zakresie certyfikacji zgodności wyrobu z normą zharmonizowaną, a więc wydane dla tych wyrobów certyfikaty zgodności mają charakter dobrowolny (certyfikat ZKP w systemach 2 i 2+ nie jest certyfikatem zgodności, ponieważ nie zawiera oceny zgodności wyrobu z normą).

Czy na podstawie  dobrowolnego certyfikatu producent (lub upoważniony przedstawiciel) może  wystawić deklarację zgodności WE.

Należy tu uwzględnić zasadę, że wyłącznie producent jest odpowiedzialny za poświadczenie, że wyrób jest zgodny z wymaganiami specyfikacji technicznej. Udział strony trzeciej, nawet polegający na wydaniu certyfikatu zgodności WE, nie zwalnia producenta z żadnych obowiązków.

Zgodnie z § 4 p.2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie systemów oceny zgodności, wymagań, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności, oraz sposobu oznaczania wyrobów budowlanych oznakowaniem CE (Dz. U. Nr  195, poz. 2011)  producent dokonuje oceny zgodności wyrobu budowlanego, stosując systemy wskazane we właściwej specyfikacji technicznej (z wyjątkiem przypadków opisanych w § 5 i 6 rozporządzenia). Do producenta należą określone zadania, w zależności od systemu oceny zgodności.

Mając dobrowolny certyfikat zgodności producent może wykorzystać dokumenty sporządzone w procesie certyfikacji (np. raport wstępnych badań wyrobu), ale bazując tylko na dokumencie certyfikatu nie może wydać deklaracji zgodności WE, upoważniającej do umieszczenia na wyrobie oznakowania CE.

Analogiczne zasady są stosowane w przypadku uzyskania przez producenta europejskiej aprobaty technicznej (ETA), choć tu nie nasuwają się takie wątpliwości, bo producent w procesie aprobacyjnym ściśle współpracuje z jednostką aprobującą i uzyskuje dokumenty, które mogą być podstawą  do sporządzenia deklaracji zgodności.

Można więc zadać pytanie, czy warto starać się o dobrowolny certyfikat zgodności?

Na pewno tak, bo ocena wyrobu i zakładowej kontroli produkcji przez stronę trzecią  jest potwierdzeniem wiarygodności producenta i daje przewagę nad konkurencją w działaniach marketingowych, a nawet (czasami) w przetargach publicznych.

Europejska aprobata techniczna jest, podobnie jak norma zharmonizowana, specyfikacją techniczną, na podstawie której wyrób budowlany można oznakować CE.

Jeśli producent chce swój wyrób umieszczać na rynku europejskim, a dla tego wyrobu nie ma normy zharmonizowanej (lub wyrób różni się znacznie od wyrobu objętego normą), warto rozważyć możliwość uzyskania dokumentu europejskiej aprobaty technicznej (skrót ETA – European Technical Approval).

Niewielu polskich producentów wyrobów instalacyjnych korzysta jednak z tej drogi  wprowadzenia wyrobu na rynek, bo proces uzyskania ETA jest dość długotrwały i kosztowny.

Stosunkowo najprościej można uzyskać ETA, jeśli dla danej grupy wyrobów istnieją Wytyczne do europejskich aprobat technicznych (European Technical Approval Guidelines – ETAG), opracowane przez Europejską Organizację ds. Aprobat Technicznych (European Organisation for Technical Approvals – EOTA). Wytyczne ETAG opracowywane są na podstawie mandatu Komisji Europejskiej, przez Grupy Robocze EOTA składające się z przedstawicieli jednostek aprobujących – członków EOTA oraz przedstawicieli europejskich stowarzyszeń i organizacji producentów. Wg stanu na marzec 2009 r. zostało zatwierdzonych 27 Wytycznych ETAG, kilka następnych jest w fazie projektu – niestety, tematyka ETAG nie dotyczy wyrobów instalacyjnych.

Producentowi wyrobu nieobjętego Wytycznymi  pozostaje druga  ścieżka, określona w art. 9.2 dyrektywy budowlanej (CPD) – udzielenie aprobaty technicznej bez Wytycznych ETAG. W tym przypadku najdłużej będzie czekał na aprobatę producent, który dla danego wyrobu jako pierwszy złoży wniosek o europejską aprobatę techniczną.

Jednostka aprobująca, która przyjęła taki wniosek, za pośrednictwem EOTA występuje do Komisji Europejskiej o udzielenie zgody na opracowanie ETA bez wytycznych do europejskich aprobat technicznych.

Komisja Europejska po stwierdzeniu,  że:

− nie zostanie wydany mandat (zlecenie) na opracowanie zharmonizowanej normy europejskiej lub na opracowanie ETAG,

− wyrób nie jest przewidywany do umieszczenia na liście wyrobów nie mających wpływu na wymagania podstawowe

wyraża zgodę na udzielenie ETA bez ETAG.

Jednostka aprobująca  we współpracy z Wnioskodawcą opracowuje projekt dokumentu Wspólnej wykładni procedur oceny (Common Understanding of Assessment Procedure – CUAP), który po uzyskaniu konsensu wśród europejskich jednostek aprobujących jest zatwierdzony przez EOTA i stanowi podstawę oceny przydatności wyrobu do zamierzonego stosowania i udzielenia europejskiej aprobaty technicznej.

Do marca 2009 r. decyzjami o opracowaniu ETA bez Wytycznych ETAG  zostało objętych 309 grup wyrobów, w tym kilkanaście dotyczy wyrobów stosowanych w systemach instalacyjnych, np.:

Poz. 79 Zestaw systemu rur składający się z połączonych: zewnętrznej rury betonowej (z betonu niezbrojonego lub zbrojonego) i wykładziny wewnętrznej  z nieplastyfikowanego polichlorku winylu (PVC-U) oraz złączek z tych samych materiałów

Poz 86  Zestawy przewodowe z tworzyw sztucznych  do transportu ciepłej wody i zimnej wody przeznaczonej do spożycia, wykonane z PE-RT z warstwą ochronną lub bez warstwy ochronnej

Poz. 93  Systemy podziemne rur wzmocnionych tkaniną z włókien szklanych (GRE) do transportu pod ciśnieniem wody przeznaczonej do spożycia

Poz.97  Zestawy przewodowe z tworzyw sztucznych do systemów grzewczych  wykonane z PE-RT z warstwą ochronną

Poz.157  Stopnie z tworzyw sztucznych do studzienek włazowych

Poz 172  Kontenerowe małe domowe oczyszczalnie ścieków dla obliczeniowej liczby mieszkańców (OLM) do 50, wykonane z PE formowanego rotacyjnie, przeznaczone do posadowienia w gruncie i obciążeń ruchem (pojazdów)

Poz. 173  Toalety kompostowe

Poz. 200  Rury z miedzi z powłoką z polietylenu do zastosowań sanitarnych i ogrzewania

Poz. 214  Zestawy przewodowe z tworzyw sztucznych do systemów transportu wody ciepłej I zimnej, przeznaczonej do spożycia, wykonane z polipropylenu wzmocnionego włóknem szklanym

Poz 215  Zestawy przewodowe z tworzyw sztucznych do systemów grzewczych, wykonane z polipropylenu wzmocnionego włóknem szklanym

Jeśli przeanalizujemy tytuły tych pozycji widzimy, że duża ich część prawie pokrywa się z tytułami norm, ale po dokładnym zapoznaniu się z treścią aprobat i norm różnice są widoczne (np. poz . 172 – p. podkreślenie).

Jakie korzyści można uzyskać mając europejską aprobatę techniczną? Podam dwa przykłady:

• Wyroby innowacyjne,  dla których Komisja Europejska   wydała zgodę na opracowanie ETA,  kontaktujące się z wodą przeznaczoną do spożycia, mogą być jednak oznakowane CE, choć dla tych wyrobów nie ustanowiono norm zharmonizowanych ze względu na tworzony system EAS (chciałabym tu zwrócić uwagę na korektę mojego wpisu z dnia 29 września 2008 r.)
• Europejską aprobatę techniczną można uzyskać dla wyrobu nieobjętego mandatem na opracowanie norm zharmonizowanych – w przeciwieństwie do przepisów polskich dotyczących wydawania krajowych aprobat technicznych. Czyli wyroby te nie mogą być wprowadzone na rynek polski ze znakiem budowlanym, ale mogą być wprowadzone z oznakowaniem CE.

Korzyści jest chyba o wiele więcej, o czym może świadczyć coraz większa liczba wydawanych ETA.

Np. dla wyrobów budowlanych  objętych CUAP w 2005 r. wydano  43 ETA, a w 2008 r. – 77 ETA. Również coraz więcej producentów wyrobów instalacyjnych lub ich upoważnionych przedstawicieli  wyraża zainteresowanie uzyskaniem Europejskiej Aprobaty Technicznej, widząc w tym możliwość uzyskania przewagi nad konkurencją.

Jak pisałam w poprzednim wpisie – ocena zgodności sprzętu elektrycznego dokonywana jest według modułu A, w którym  nie jest wymagany udział jednostki notyfikowanej.

Można zadać pytanie – dlaczego jednak zostały powołane jednostki notyfikowane w zakresie dyrektywy niskonapięciowej (LVD).  Jest ich niemała liczba – w całej Unii Europejskiej  jest 156 jednostek notyfikowanych, w tym polskich jednostek – aż 24 (16 %).  A podstawową przesłanką powołania  jednostek notyfikowanych są dwa artykuły dyrektywy niskonapięciowej – art. 8  ust..2  i  art. 9  ust. 3.

Artykuł 8 ust. 2 stanowi o możliwości wystąpienia zastrzeżeń odnośnie zgodności sprzętu elektrycznego z  wymaganiami dyrektywy; w tym przypadku producent lub importer może skorzystać z usług jednostki notyfikowanej i przedstawić sporządzone przez nią sprawozdanie  dotyczące zgodności sprzętu z wymaganiami.

W przepisie polskim – Rozporządzeniu z 21 sierpnia 2007 r., wdrażającym dyrektywę niskonapięciową – jest to sformułowane w § 9 p.7 następująco:

„7. W przypadku wystąpienia zastrzeżeń producent lub osoba odpowiedzialna za wprowadzenie danego sprzętu elektrycznego do obrotu przedstawi organowi wyspecjalizowanemu sprawozdanie, sporządzone przez jednostkę notyfikowaną, dotyczące zgodności sprzętu elektrycznego z zasadniczymi wymaganiami określonymi w § 5—7.”

Inne zadanie jednostki notyfikowanej  jest podane w art. 9 dyrektywy niskonapięciowej, w którym został określony sposób postępowania w przypadku, gdy ze względów bezpieczeństwa państwo członkowskie zabroni wprowadzenia na rynek danego sprzętu elektrycznego lub ograniczy jego swobodny przepływ. Państwo członkowskie ma obowiązek poinformować o tym inne zainteresowane państwa członkowskie oraz Komisję, wskazując podstawy takiej decyzji.

Jeżeli inne państwa wniosą zastrzeżenia do tej decyzji i po konsultacji Komisji z państwami w ciągu trzech miesięcy od daty powiadomienia nie zostanie osiągnięte porozumienie, wówczas Komisja uzyskuje opinię jednej z jednostek notyfikowanych, której statutowa siedziba znajduje się poza terytorium zainteresowanych państw członkowskich oraz która w żaden sposób nie była związana z procedurą określoną w art. 8. Opinia ta określa zakres niezgodności z zasadniczymi wymaganiami.

Jest to więc zadanie wykonywane przez jednostkę notyfikowaną na zlecenie Komisji Europejskiej, a nie  na zlecenie producenta; przypuszczalnie dlatego zapis art. 9 dyrektywy niskonapięciowej nie ma odzwierciedlenia w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 21 sierpnia 2007 r.w sprawie zasadniczych wymagań dla sprzętu elektrycznego.

Zakres notyfikacji jednostki notyfikowanej w zakresie dyrektywy LVD obejmuje tylko zadania wynikające z art. 8 ust.2  i art. 9 ust.3 dyrektywy, tj. sporządzanie sprawozdania z badań (potwierdzających zgodność z wymaganiami) oraz wydawanie opinii dla Komisji Europejskiej i tylko w tym zakresie jednostka może powoływać się na notyfikację.

Producent może zlecić jednostce notyfikowanej wykonanie również innych zadań, np. certyfikację wyrobu. Należy jednak pamiętać,  że certyfikat wydany przez jednostkę notyfikowaną nie zwalnia producenta z wydania Deklaracji Zgodności WE, bo tylko producent  odpowiada za zgodność wyrobu z zasadniczymi wymaganiami określonymi w dyrektywie.

Wymagania, które należy spełnić przy wprowadzaniu wyrobów elektrycznych określa Dyrektywa  2006/95/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r.w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do sprzętu elektrycznego przewidzianego do stosowania w określonych granicach napięcia (Dz. Urz. UE L 374 z 27.12.2006). Jest to zaktualizowana wersja dyrektywy z 1973 r (73/23/EWG), zawierająca wszystkie wniesione do niej zmiany. Dyrektywa ta znana jest pod nazwą „dyrektywa niskonapięciowa”, w skróconej formie – LVD.

Transpozycją dyrektywy 2006/95/WE do prawa polskiego jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 sierpnia 2007 r.w sprawie zasadniczych wymagań dla sprzętu elektrycznego (Dz. U.z 2007r. Nr 155, poz. 1089). Rozporządzenie i ustawa o systemie oceny zgodności są podstawowymi polskimi regulacjami prawnymi okreslajacymi warunki wprowadzania sprzętu elektrycznego na rynek. „Sprzęt elektryczny” oznacza każdy sprzęt przeznaczony do użytku przy napięciu z zakresów między 50 V a 1000 V prądu przemiennego oraz między 75 V a 1500 V prądu stałego.

Z zakresu dyrektywy zostały wyłączone niektóre wyroby jak:  sprzęt elektryczny przeznaczony do użytku w atmosferach wybuchowych, liczniki energii elektrycznej, wtyczki i gniazda do użytku domowego i inne, oraz  zjawisko kompatybilności elektromagnetycznej.

Warunki wprowadzenia wyrobu na rynek dotyczą nie tylko sfery  projektowania i produkcji, ale również  zapewnienia właściwego użytkowania, co znajduje odzwierciedlenie w sformułowaniu § 4 Rozporządzenia:

Sprzęt elektryczny może być wprowadzony do obrotu tylko wówczas, gdy po skonstruowaniu go zgodnie z zasadami dobrej praktyki inżynierskiej w zakresie zasad bezpieczeństwa nie zagraża bezpieczeństwu ludzi, zwierząt domowych i mienia, jeżeli właściwie zainstalowany, utrzymywany i użytkowany zgodnie z przeznaczeniem oraz oznakowany w sposób określony w § 11.

Zasadnicze wymagania bezpieczeństwa sformułowane w odniesieniu do sprzętu elektrycznego (p. § 5 – 7 Rozporządzenia) dotyczą:

• Ochrony przed zagrożeniami stwarzanymi przez prąd elektryczny,
• Ochrony przed zagrożeniami mogącymi powstać na skutek oddziaływania czynników zewnętrznych na sprzęt elektryczny.

Aby udowodnić zgodność wyrobu (właściwy zwrot używany w dyrektywach nowego podejścia to ”domniemanie zgodności”) z zasadniczymi wymaganiami należy zastosować:

- normy zharmonizowane, a w przypadku ich braku

- przepisy bezpieczeństwa Międzynarodowej Komisji Elektrotechnicznej (IEC) dotyczące sprzętu elektrycznego, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, lub

- normy krajowe dotyczące sprzętu elektrycznego, opracowane z uwzględnieniem przepisów bezpieczeństwa Międzynarodowej Komisji do Spraw Przepisów Dotyczących Zatwierdzania Sprzętu Elektrycznego (CEE), opublikowanych w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Ocena zgodności sprzętu elektrycznego dokonywana jest wg najprostszego modułu –A, czyli na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji prowadzonej przez producenta, w wyniku której  producent, lub upoważniony przez niego przedstawiciel,  zapewnia i deklaruje, że oferowany przez niego sprzęt spełnia zasadnicze wymagania. W module tym nie jest wymagany udział jednostki notyfikowanej.

W ramach wewnętrznej kontroli jakości producent musi sporządzić dokumentację techniczną, zawierającą konkretne dane dotyczące konstrukcji, produkcji i działania sprzętu elektrycznego, w tym wyniki przeprowadzonych obliczeń konstrukcyjnych oraz sprawozdania z badań. Dokumentację oraz deklarację zgodności producent, lub jego upowazniony przedstawiciel, przechowuje przez okres 10 lat od daty wyprodukowania ostatniego egzemplarza sprzętu elektrycznego (którego dotyczą te dokumenty)

Na sprzęcie elektrycznym obowiązkowe jest umieszczenie znaku CE, a  gdy jest to niemożliwe – znak CE może być umieszczony na opakowaniu, w instrukcji obsługi lub na dokumencie gwarancji.

Na sprzęcie należy również zamieścić podstawowe informacje niezbędne do bezpiecznego użytkowania  sprzętu oraz nazwę producenta lub znak towarowy. Jeżeli  nie ma takiej możliwości – informacje  umieszcza się w instrukcji obsługi lub na gwarancji, a nazwę producenta  – na opakowaniu.

Powyższe wymagania dotyczą sprzętu elektrycznego, który podlega tylko dyrektywie niskonapięciowej  (LVD).  Jednak do wielu wyrobów mają zastosowanie również inne  przepisy, w tym również takie, które wymagają oznakowania CE.  Znak CE umieszczony na takim wyrobie oznacza, że spełnione są wszystkie wymagania określone w tych przepisach. Jeżeli przepisy zezwalają producentowi np. w okresie przejścowym, na wybór regulacji – ooznakowanie CE wskazuje zgodność z przepisami tylko dyrektyw zastosowanych przez producenta. W tym przypadku producent jest obowiązany podać w dokumencie dołączanym do sprzętu, które przepisy zostały zastosowane.

Niestety, nie zawsze ten obowiązek jest wypełniony i zdarza się, ze na wyrobach instalacyjnych (lub na opakowaniu) jest umieszczony znak CE sugerujący, że wyrób spełnia wymagania wszystkich przynależnych dyrektyw, a w dokumentach dołączonych do wyrobu nie ma żadnego wyjaśnienia odnośnie przepisów zastosowanych do oznakowania CE.  Jest to wprowadzenie w błąd użytkownika wyrobu, który znak CE postrzega jako symbol zgodności wyrobu z przepisami europejskimi i często nie jest świadomy tego, ze wyrób oznakowany CE może nie spełniać innych właściwości użytkowych, niezbędnych do prawidłowego działania wyrobu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Wielu producentów grzejników centralnego ogrzewania oferuje również grzejniki zasilane innym żródłem energii np. prądem elektrycznym. Kształt takiego grzejnika jest podobny do tradycyjnego grzejnika c.o.,  np. grzejnika płytowego lub łazienkowego, tylko zamiast podłączenia do instalacji ogrzewania – podłączany jest do instalacji elektrycznej. Producenci grzejnika elektrycznego traktują go jak wyrób budowlany i stosują analogiczne procedury związane z wprowadzeniem wyrobu do obrotu, wystawiając np. deklarację zgodności zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym znaku budowlanego.

Nawiązując do definicji wyrobu budowlanego i biorąc pod uwagę interpretację MI i GUNB, o czym pisałam w poprzednim wpisie,  grzejniki elektryczne nie są wyrobem budowlanym, choć są stosowane w obiektach budowlanych, a ich przeznaczeniem jest ogrzewanie pomieszczeń.

Mandat M/129 (CONSTRUCT 98/303) ze zmianami wprowadzonymi przez mandat M/137 (CONSTRUCT 04/670) oraz Decyzja nr 99/471/WE, dotyczące urządzeń grzewczych, wyraźnie precyzują zakres urządzeń, podlegających dyrektywie budowlanej. Są to:

 Urządzenia do ogrzewania pomieszczeń bez integralnego źródła energii

(np. grzejniki, konwektory, konwektory wentylatorowe zawierające klimakonwektory, listwy grzewcze, panele mocowane do sufitu i inne statyczne źródła promieniowania cieplnego, zestawy do ogrzewania ściennego i podłogowego)

 Urządzenia do ogrzewania pomieszczeń na paliwa stałe i ciekłe

(np. piece na paliwa ciekłe, kuchnie, ogrzewacze pomieszczeń, piece kominkowe, wkłady grzewcze, piece do sauny).

 Urządzenia do wychwytywania energii, takie jak systemy ogrzewania słonecznego i ich elementy składowe, w tym kolektory słoneczne.

Z zakresu mandatu M/129 wyłączono następujące urządzenia:

1.  Elektryczne urządzenia do ogrzewania pomieszczeń objęte dyrektywą 73/23/EWG (aktualnie 2006/95/WE).

2.  Urządzenia spalające paliwa gazowe objęte dyrektywą 90/396/EWG. Nie są również objęte mandatem M/129 wymagania dotyczące efektywności energetycznej nowych kotłów wodnych na paliwa ciekłe i gazowe (Dyrektywa 92/42/WE)

3.  Urządzenia zaprojektowane specjalnie pod kątem procesów przemysłowych prowadzonych w pomieszczeniach przemysłowych.

4. Urządzenia sterowane elektrycznie.

Należy tu jednak zwrócić uwagę,  że w urządzeniach objętych mandatem M/129 mogą występować części elektryczne,  w tym przypadku w normach zharmonizowanych jest uwzględniona właściwość użytkowa „bezpieczeństwo elektryczne”, oceniana zgodnie z dyrektywą niskonapięciową (LVD).

W odniesieniu do wyrobów objętych dyrektywą niskonapięciową obowiazujące są postanowienia ustawy o systemie oceny zgodności i Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 11 września 2007 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla sprzętu elektrycznego (Transpozycja dyrektywy UE nr 2006/95).

Wyroby te powinny być oznakowane CE i zarówno deklaracja zgodności (WE) jak i inne dokumenty wymagane przy wprowadzaniu wyrobu do obrotu powinny być zgodne z postanowieniami ww. przepisów. Nie ma więc tu dowolności w oznakowaniu wyrobu (jak w przypadku wyrobów budowlanych) – oznakowanie CE jest obligatoryjne, a znakowanie takiego wyrobu znakiem budowlanym lub wystawianie krajowej deklaracji zgodności (wg wzoru obowiązujacego przy oznaczaniu wyrobu znakiem budowlanym) jest błędem.